ربات های رصدگر
ربات های رصدگر
اشتراک گذاری:
اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در twitter
اشتراک گذاری در telegram
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در linkedin
اشتراک گذاری در email
اشتراک گذاری در print

با گسترش فناوری خودکار رباتیک، ستاره شناسی هم به شدت متحول شده است. یکی از این دسته تحول ها، نحوه عملکرد رصدخانه های غول پیکر و تلسکوپهای بزرگ است که به صورت خودکار و شبکه ای با هم کار میکنند و اطلاعات را با هم به اشتراک میگذارند. امروزه مفهوم تلسکوپ‌های رباتیک در کشف رازهای آسمان بسیار تاثیر دارد و کمک زیادی را به ستاره‌شناسان کرده است. 

تاریخچه

قدمت تلسکوپهای رباتیک بسیار زیاد است. در حدود سال 1965، تلسکوپ خودکار فوتوالکتریک Wisconsin، یک بازتابنده 8 اینچی بود که به یک کامپیوتر با حافظه 4 کیلوبایت متصل شد. این وسیله این امکان را داشت تا چند روز بدون مراقبت خاصی به کار خود ادامه دهد و به محض طلوع خورشید و مواجه شدن با هوای نامناسب، خاموش شود. در همین زمان، تلسکوپ 50 اینچی Kitt Peak  که از راه دور کنترل میشد، رونمایی گردید و در توسط مرکز کنترلی در فاصله 90 کیلومتری در آریزونا اداره میشد. در این تلسکوپ برنامهریزی به صورت دستی توسط اپراتور در ابتدای هر شبانجام میشد و سپس به صورت متناوب نحوه فعالیت تلسکوپ و میزان پیروی آن از دستورات را نظارت میکرد.  

نکات مثبت تلسکوپهای رباتیک

تلسکوپهای رباتیک مزایای بسیاری دارند. آنها به محض دریافت هشدار از ماهوارهها به واکنش نشان داده و رصد را در عرض چند ثانیه آغاز میکنند. از دیگر مزایای آن، مشاهدهی زودهنگام انفجارات پرتو گاما است، که به منجمان در درک بهتر این پدیده کمک زیادی میکند. به دلیل وجود دستگاه کنترل و هدایت تلسکوپ هنگام رصد به صورت خودکار، نیازی به حضور رصدگر به صورت دائمی وجود ندارد. این باعث میشود که رصدها کم هزینهتر و کارآمدتر باشند. بسیاری از تلسکوپها در محیط های دوردست مانند مناطق کوهستانی ، بیابانها و حتی قطب جنوب فعالیت میکنند. در این شرایط دشوار میتوان دریافت که تلسکوپ های رباتیک در مقایسه با سایر تلسکوپ‌های غیررباتیک، کارآمدتر بوده و دادههای موثقتری را به منجمان ارایه میدهند. 

حجم رصدهایی که توسط تلسکوپ رباتیک انجام میشود بسیار بیشتر از آن چیزی است که انسانها می توانند انجام دهند. در تحلیل اطلاعات دریافت شده توسط تلسکوپهای رباتیک، از هوش مصنوعی کمک گرفته میشود. هوش مصنوعی میتواند دادههای مرتبط را شناسایی و دسته بندی کرده و در آنالیز آنان به ستارهشناسان کمک زیادی بکند.  از آنجایی که هیچ رصدگری نیاز به حضور فیزیکی در پای تلسکوپ رباتیک ندارد، درنتیجه نیازی نیست که رصدها در یک زمان واحد انجام گردد. این امر به رصدگران امکان این را میدهد که بدون افزایش تعداد رصد مورد نیاز، دادهها را در مدت زمان طولانیتری دریافت کنند. جذابترین ویژگی تلسکوپهای رباتیک به دلیل اینکه به شبکهای از دادهها متصل هستند و در مکانهای جغرافیایی متفاوتی قرار دارند، این است که با طلوع خورشید نیازی نیست تا دست از رصد بردارند. آنها میتوانند با تلسکوپی که در مسافتی دورتر قرار دارد و خورشید هنوز در آن منطقه طلوع نکرده، در ارتباط بوده و اطلاعات دریافت کنند. یکیدیگر از مزیتهای شبکه تلسکوپ رباتیک، امکان رصد همزمان، با ابزارهای مشابه است. به عنوان مثال، یک ستارهشناس میخواهد یک جرم آسمانی را با طیفنگار مشاهده کند و همزمان دسترسی به تصاویر در فیلترهای گوناگون داشته باشد. این کار با تلسکوپ رباتیک قابل انجام است.  

نکات منفی تلسکوپهای رباتیک

مهمترین نقطه ضعف سیستم رباتیک،  نیاز به کنترل و هدایت خودکار سیستم است. هرچه تلسکوپ پیشرفته باشد، میزان فعالیت خودکار و اتوماتیک آن بیشتر است. سیستم برنامهریزی بر اساس متغیرهای زیادی از جمله اولویت رصد، آب و هوا، و میزان دید بهترین تصمیم را برای یک تلسکوپ در زمان معین میگیرد. برنامهریز رصد نیاز دارد تا با ستارهشناسان برای انجام درخواستها و رصدهای آنان در ارتباط باشد. همچنین برنامهریز باید این درخواستها را اولویتبندی کرده و کارآمدترین و باکیفیت ترین روش را برای انجام رصد پیدا کند که این کار برای سیستم بسیار پیچیده و سخت است.  

شبکه تلسکوپ های رباتیک

در اواخر دهه 1980 و اواسط دهه 1990، محققان به فکر ایجاد یک شبکه جهانی تلسکوپ افتادند.  مزایای بسیار زیادی از نظر علمی برای ارتباط تلسکوپها با یکدیگر وجود دارد. برخی از مزایای آن شامل اشتراکگذاری منابع، پوشش بهتر زمانی رصدها و بهبود زمان واکنش است. فعال کردن تلسکوپها با ابزارها و قابلیتهای مختلف به منظور برقراری ارتباط، هزینه سخت افزاری را کاهش می دهد. بسیاری از برنامههای رصدی با پوشش کامل شبکهی ایجاد شده، توسعه و بهبود پیدا کردند. ایجاد شبکهای از تلسکوپها برای پیگیری سریع اهداف کوتاه مدت و گذرا مناسب است. شبکه ای با قابلیت دریافت هشدار از ماهوارههای مدارگرد میتواند رصدها و دادههای دقیق و موثق‌تری را در اختیار ستارهشناسان قرار دهد. 

برای مثال، رصدخانه ایی که به طور فعال از شبکه جهانی تلسکوپ استفاده میکند، رصدخانه LCO (las Cumbres Observatory) است. LCO از سرمایه خصوصی خود برای ساخت شبکه جهانی تلسکوپ رباتیک استفاده کرد تا برای علم و فعالیتهای آموزشی مناسب باشد. این مجموعه از دو تلسکوپ دو متری Faulkes  و همچنین گروهی از تلسکوپهای روباتیکی 1 متری و 0.4 متری تشکیل شده است. هدف LCO استفاده از پتانسیل شبکهای برای فعالیتهای علمی است. به دلیل اینکه این تلسکوپها توسط یک واحد اداره و مدیریت میشوند، مشکلاتی که بسیاری از رصدخانهها در رابطه با زمان تبادل اطلاعات در تلسکوپ ها با آن روبرو هستند، اینجا وجود ندارد. درعوض، چالش اصلی نحوه هماهنگی و برنامهریزی شبکه به گونهای است که با سیستم جهانی هماهنگ باشد. برای آشنایی بیشتر میتوانید به سایت این رصد خانه به آدرس www.lco.global.com   مراجعه کنید.  امروزه بسیاری از پژوهشگران نجوم میتوانند از طریق اتصال به اینترنت با وصل شدن به شبکه جهانی یکی از این رصدخانهها، از امکانات مختلف آنان مانند بزرگنمایی، عکس های نجومی و قابلیت‌های نرم افزاری برای تحلیل اطلاعات نجومی، بهره‌مند شوند. البته به تازگی این امکانات در اختیار منجمان آماتور نیز قرار گرفته است. پژوهشگران و منجمان به صورت برنامه ریزی شده و به صورت آنلاین میتوانند این کار را انجام دهند. آنها سفارشات خود ثبت کرده و تلسکوپ پس از دریافت اطلاعات مربوط به سفارش، دادهها را به ایمیل آنان میفرستد. برخی از این تلسکوپ ها به صورت آنلاین در اختیار منجمین است و برخی دیگر مبالغی جهت رزرو و فعالیت تلسکوپ دریافت میکنند.

منبع: www.lco.global

آریا صبوری، مریم اصغری  

تبلیغات هوشمند
درباره تکانه

مجله علم و فناوری تکانه یک مجله با رویکرد علمی و ترویجی است. این مجله هدف خود را ترویج دانش در میان عموم علاقمندان به علم و فناوری می‌داند و تلاش می‌کند با یاری جمعی از روزنامه‌نگاران علم با سابقه کشور به عنوان همکاران تحریریه خود، بتواند علاقمندان به جهان علم را با کمک علوم و فناوری‌های نوین و به روشی جذاب از آخرین رویدادها و دستاوردهای دنیای علم آگاه سازد. دوره‌های آموزشی، رویدادهای علمی و ترویجی، نشست‌های تخصصی در علومی مانند رباتیک، مکاترونیک، هوش مصنوعی، اینترنت اشیا، علوم شهروندی و… از سرفصلهای اصلی فعالیت‌های مجله تکانه است.

اینستاگرام

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *